Na załączonym kawałku mapki w lewym górnym rogu widać grodzisko, wiem że VIII-IX wiek.

Oprócz tego widać kilkanaście małych pagórków, moim zdaniem kurhanów.
Wysokość tej mapki to około 2km, szerokość 1km.

Widziałem kilka miejsc z kurhanami i zawsze były w odległości kilku metrów od siebie, a tu jakoś tak porozrzucane.

Co o tym sądzicie?

Na mapie pp są zaznaczone tylko te większe, można też odczytać to jako skupisko. Taka skala mapy

pzdr 111

witam

z archeologicznego punktu widzenia nie ma to sensu;
/nie ma takich cmentarzysk/

pozdrawiam
marti

W internecie znalazłem wzmiankę że to zespół kilku cmentarzysk kurhanowych.

Czy to oznacza że w rejonie było dużo osad?
I czy te kurhany mogą pochodzić z tego okresu co grodzisko? to znaczy około IXw?

Mogą - Polska jest chyba jedynym krajem gdzie Kurhany sypie się do dzisiaj (w sensie kopce, chociaż już nie jako groby), u Słowian z wczesnego średniowiecza "zdarza" pisze się przez "rz" - błąd ortograficzny!!! się kurhany jako groby.

Jesli nie jako groby to co? Punkty widokowe czy co? Chodzi mi te ze sredniowiecza.

witam

jezeli kazda "kropka" oznacza jedno cmentarzysko,
to moze byc to mozliwe,
znane sa skupiska cmentarzysk kurhanowych,
np. na kaszubach;
osobiscie jednak mysle ze tak spore zageszczenie cmentarzysk
kurhanowych wokol jednego grodziska jest malo prawdopodobne,
zakladajac nawet ze wokol grodziska funkcjonowalo kilka osad,
/w szerszym przedziale czasowym/;

kilka uwag;

wczesnosredniowieczne cmentarzyska kurhanowe funkcjonowaly od
ok. VII wieku do konca XII /znane sa przypadki takich pochowkow z
paczatku XIII wieku, ale to wyjatki/

IX wiek, to okres, w ktorym powszechnie stosowano cialopalenie,
i przykrywano pochowki kopcami ziemnymi;

cmentarzyska kurhanowe funkcjonowaly przy grodziskach, osadach,
wieksze nekropoe zakladano przy tzw. zaspolach osadniczych,
/grodzisko + kilka osad/;

najwieksze cmentarzyska liczyly po kilkaset kurhanow,
mniejsze po kilka-kilkanascie;

czasami zakladano "nowe" cmentarzyska obok starych,
mialo to jednak jakies "glebsze" uzasadnienie,
zwiazane przewaznie z obrzedowoscia;

twoj przyklad Netcom, ogolnie rzecz biorac, wykracza poza
reguly dotad obserwowane w przypadku tego rodzaju cmentarzysk,
owszem, zdazaly sie skupiska, ale nie w takiej liczbie
i nie w tak bliskiej odleglosci;
grodzisko + osady nie zasiedlalo tyle osob,
zeby powstalo tak wiele obiektow nekropolicznych,
nawet przeciagu dwoch wiekow;
kolejna sprawa, w IX wieku cmentarzyska sytuowano
z przewaznie z dala od osad, /a tu jedno cmentarzysko siedzi
prawie na wale/;

ostatnia informacja - do dzis zachowal sie wlasciwie ulamek
z danej liczby kurhanow, wiekszosc cmentarzysk
zniknela z powierzchni ziemi /konkretnie zniszczono kopce,
pochowki zostaly, o ile byly podkurhanowe - usytuowane
ponizej podstawy kopca/,
wiec niegdys samych cmentarzysk bylo o wiele wiecej niz obecnie;

pozdrawiam
marti

ps.
kopce maja konkretne uzasadnienie symboliczne,
nie maja niec wspolnego z obecnymi kopczykami,
ktore powstaja w wyniku nadmiaru pozostalej
ziemi po wykopaniu mogily na cmentarzu,
kopczyli te zreszta usuwa sie po polozeniu kamienia
nagrobnego;

witam

kilka uwag dot kurhanow,
z mojej pracy;

jak widac problematyka jest szersza,
niz by mozna sie bylo tego spodziewac ;)


Na początku tego rozdziału sformułuję definicję kurhanu, będącego podstawą i punktem wyjścia dla rozważań w tej pracy. Kurhanem nazywać będę nasyp, kopiec, przykrywający jeden lub więcej pochówków i będący miejscem pochówku, wznoszący się ponad poziom użytkowanego terenu; znany od neolitu do wczesnego średniowiecza. Nasyp może mieć kształt kolisty, owalny, prostokątny, kwadratowy, trójkątny, trapezowaty lub butelkowaty; może być usypany z ziemi, gliny, piasku, kamieni lub ziemi, gliny i piasku, przemieszanych z kamieniami. Integralnymi częściami kurhanów są kamienne bądź drewniane konstrukcje i komory grobowe, obstawy oraz płaszcze kamienne, bruki w dolnej części obstawy, rowy przykurhanowe i inne (Schmidt 1989, s. 32-33; Krzak 1994, s. 237-238; Zoll-Adamikowa 1988, s. 198). Określenie kurhan będę stosował również odnosząc się do kopców nie zawierających pochówka lub pochówków, tj. do grobów symbolicznych, tzw. kenotafów (Sikora 2002, s. 342; Zoll-Adamikowa 1975, s. 29-30).
Pojawienie się kurhanów, jako jednej z form konstrukcji grobowych, wiązane jest z ideami megalitycznymi rozprzestrzeniającymi się w Europie w okresie neolitu. Pierwsze groby o cechach kurhanu, mające postać kamiennych kopców lub kopczyków usypywanych nad pochówkami, znamy już ze środkowego i schyłkowego paleolitu. Konstrukcje te nie można jednak zaliczyć do typowych kurhanów i należy je traktować jako świadectwo bardzo wczesnego rodowodu pewnych idei megalitycznych (Krzak 1994, s. 273-274). Na obszarze Polski groby megalityczne, w postaci kopców przykrywających kamienne bądź drewniane komory grobowe i kopców bezkomorowych, pojawiają się na początku V tysiąclecia p.n.e. Uważa się, że specyficzne formy kurhanów typu kujawskiego kultury pucharów lejkowatych mogą być bezpośrednim lub pośrednim naśladownictwem podłużnych domostw kultur naddunajskich. W okresie tym również ludność kultury pucharów dzwonowatych chowała zmarłych w obrębie konstrukcji przykrytych owalnymi bądź kolistymi nasypami (Gąssowski 1985, s. 96-100, 105-107; Krzak 1994, s. 237, 280). Uniwersalizm grobowców megalitycznych ma źródło w jednolitym obrządku pogrzebowym i w jednolitej religii opartej na zwartej doktrynie. Bezpośrednim odbiciem tej doktryny był grobowiec przykryty kopcem. W tym kontekście kurhan symbolicznie odzwierciedla Górę Kosmiczną oraz macicę Wielkiej Matki, w której zmarli oczekują na odrodzenie w łonie ziemi. Ponieważ forma grobowca-kurhanu bezpośrednio wynika i zarazem wiąże się z doktryną religii megalitycznej, należy przypuszczać, że narodziła się wraz z powstaniem doktryny. Twórcą takiej doktryny mógł być (i najprawdopodobniej był) jeden człowiek. Potwierdzeniem takiej możliwości mogą być dane mówiące o powstaniu wielu religii, dla których czynnikiem sprawczym była określona doktryna sformułowana przez jednostkę, np. w momencie powstania chrześcijaństwa, islamu czy buddyzmu oraz wielu innych religii (Krzak 1994, s. 277).
Wraz ze chyłkiem neolitu kończy się również era megalitów, nie oznacza to jednak zaniku kurhanowej formy pochówku. Grobowce megalityczne wtórnie wykorzystywano w późniejszych okresach, a w ich sąsiedztwie ludność innych kultur zakładała własne cmentarze, na których jedną z form pochówku często były kurhany. Rozmiary pierwszych kurhanów oraz monumentalny charakter grobów w dużej mierze zadecydowały o ich wielkim znaczeniu kultowym dla ludności przyszłych kultur, przede wszystkim epoki brązu (Krzak 1994, s. 295).
W końcowym okresie młodszej epoki kamienia, na większości obszarów Europy, obserwujemy pojawienie się nowego, innego typu pochówku kurhanowego. Konstrukcja ta charakteryzuje się okrągłym kopulastym nasypem obramowanym kręgiem, w centrum kopca, w jego wnętrzu, znajduje się pochówek a na szczycie słup. Kurhan taki został nazwany przez Z. Krzaka klasycznym. Oczywiście ten wariant grobu w wielu przypadkach wykazuje pewne odchylenia od powyższego opisu (Krzak 1994, s. 262). Kurhany klasyczne spotykamy na cmentarzyskach kultur późnoneolitycznych, kultur z okresu epoki brązu i żelaza oraz na nekropolach wczesnośredniowiecznych. Pod koniec neolitu obserwujemy je w kulturze ceramiki sznurowej. W epoce brązu występują w postaci wielkich „grobów książęcych” na cmentarzyskach kultury unietyckiej, spotyka się je także na stanowiskach kultury mierzanowickiej. Kurhany klasyczne powszechne są również w kulturze przedłużyckiej oraz trzcinieckiej; sporadycznie spotykane są w początkowym okresie istnienia kultury łużyckiej. Pod koniec okresu halsztackiego epoki żelaza pojawiają się na cmentarzyskach kultury kurhanów zachodniobałtyjskich. W okresie rzymskim epoki żelaza kurhany klasyczne spotykamy na cmentarzyskach kultury przeworskiej, m.in. w postaci charakterystycznych grobów typu lubieszewskiego, oraz na nekropolach kultury wielbarskiej (Gąssowski 1985, s. 115, 138-140, 147-148, 152-154, 160, 185, 193, 238-239, 245-250; Krzak 1994, s. 264-265).
Mówiąc o genetycznych powiązaniach kurhanów klasycznych, znanych z terenów Polski, ze starszymi formami grobów przykrytych nasypem należy zwrócić uwagę na fakt, iż kraj nasz położony jest w strefie, w której stykały się dwie potężne idee religijne. Odnosząc się do obszarów Europy Południowo-Zachodniej, Zachodniej i Środkowo-Północnej można z dużym prawdopodobieństwem mówić o kontynuacji, drogą pośrednich ogniw, pewnych form megalitycznych. W tej części Europy spotykamy się więc z kurhanami postmegalitycznymi. W Europie Środkowo-Wschodniej i Południowo-Wschodniej, począwszy od epoki brązu, czytelne są wpływy kultury grobów jamowych ze stepów nadczarnomorskich, w której tradycja usypywania nad grobami klasycznych kopców sięga IV tysiąclecia p.n.e. W przypadku kultury grobów jamowych źródła interesujących nas idei należy szukać w Azji. Mimo iż obszary, na których wykształciły się dwie wyżej wymienione idee religijne są bardzo odległe od siebie, to w obu przypadkach mamy zapewne do czynienia z symboliczną realizacją tej samej zasady. Zarówno formy postmegalityczne, jak i wywodzące się ze stepów nadczarnomorskich, są odbiciem ideoarchetypu Góry Kosmicznej, który powstając za sprawą religijnego objawienia typu szamańskiego w sensie archetypu jungowskiego mógł być realizowany przez stulecia w sensie archetypu eliadowskiego (Krzak 1986, s. 117-121; 1994, s. 265).
Według M. Eliadego każda budowla, wszystko, co gotowe, ma za pierwowzór kosmogonię i tym samym pośrednio związana jest z wierzeniami i wyobrażeniami dotyczącymi powstania wszechświata. Innymi słowy stworzenie świata w wielu kulturach traktowane jest jako archetyp wszystkich dzieł człowieka (Eliade 1999, s. 36; Kopaliński 1989, s. 382). W przypadku kurhanów, powyższe stwierdzenie ma odniesienie do ideoarchetypu Kosmicznej Góry (Krzak 1994, s. 265). Kosmiczna Góra jest miejscem najbliższym niebu a kurhan jest jej symbolicznym naśladownictwem. Zmarły, przez fakt pochowania w kurhanie może osiągnąć niebo. Sam grobowiec staje się „miejscem wyniosłym”, skąd pochowanej osobie jest dużo łatwiej nawiązać więź (kontakt) z niebem. W wielu wierzeniach Kosmiczna Góra oznacza również najwyższy punkt na Ziemi. W odniesieniu do symbolicznych treści kurhanu, fakt ten jeszcze bardziej ma zbliżyć zmarłego do zaświatów (Eliade 1999, s. 30-31; Krzak 1994, s. 368). Kosmiczna Góra utożsamiana jest również ze środkiem świata. Środek świata natomiast znajduje się w miejscu, w którym przecinają się trzy kosmiczne płaszczyzny: niebo, ziemia i piekło. Zmarły pochowany wewnątrz kurhanu zbliża się do środka świata, w jego centralnym punkcie opuszcza przestrzeń świecką i przekracza granicę, przechodząc jednocześnie na inną płaszczyznę, do innego świata (Bylina 1995, s. 15-16; Eliade 1966, s. 370). Kurhan-grobowiec jest miejscem, gdzie stykają się dwa światy – świat żywych i świat umarłych. Wewnątrz nasypu znajduje się śmierć, na zewnątrz panuje życie. Granicą, w symboliczny sposób oddzielająca te dwa światy, jest rów przykurhanowy bądź kamienna obstawa kopca lub komory grobowej. W starszych formach grobowców kurhanowych częściej spotyka się kamienne obstawy, w sąsiedztwie młodszych kurhanów, w tym wczesnośredniowiecznych, powszechniejsze są rowy przykurhanowe. Kamienna obstawa, czy też rów przykurhanowy, stanowi granicę świętej przestrzeni, temenos. W tym miejscu należy dodać, że kamienne obstawy, poza aspektem symbolicznym, miały również praktyczne znaczenie – wzmacniały i zabezpieczały stoki kopca przed obsypywaniem (Krzak 1994, s. 238; Zoll-Adamikowa 1979a, s. 81-85). Otoczony rowem bądź kamiennym kręgiem kopiec był miejscem świętym, przestrzenią sakralną. Przestrzeń sakralna umożliwia zmarłemu zetknięcie się, czy też połączenie, z sacrum. Na zasadzie analogii do budowli w typie sanktuarium można stwierdzić, że krąg lub rów spełniał również rolę ochronną. Według M. Eliadego sacrum jest niebezpieczne dla osób się z nim stykających bez uprzedniego przygotowania i bez wykonania określonych „ruchów zbliżających” wymaganych przez każdy akt religijny (Eliade 1966, s. 364). Śladami takich aktów religijnych mogą być pozostałości ognisk, w postaci węgli drzewnych bądź przepalonej ziemi w obrębie i w pobliżu rowów przykurhanowych, obserwowane na wielu obiektach wczesnośredniowiecznych (Sikora 2002, s. 342, 345; Zoll-Adamikowa 1979a, s. 84). Sam kamień, będący w wielu przypadkach integralną częścią kurhanu, również jest nośnikiem wielu symbolicznych treści. Będąc trwałym, niepodlegającym zepsuciu a także w pewnym sensie „nieśmiertelnym”, bronił przed śmiercią duszy i miał zapewnić jej byt nieskończony oraz zapobiec rozproszeniu (Eliade 1966, s. 216). Kamień jako część konstrukcji grobu jest miejscem „zamieszkania” duszy, domem zmarłego. Dusza pochowanego przebywając w kamieniu nie ma możliwości działania, jest bowiem w nim ustabilizowana a sam kamień ma za zadanie zabezpieczyć żywych przed szkodliwą działalnością zmarłego (Krzak 1994, s. 364-365; Eliade 1966, s. 218).
Osobnym problemem jest kwestia idei, jakie przyświecały budowie drewnianych bądź kamiennych komór grobowych umiejscawianych wewnątrz kurhanów. Odnosząc się do konstrukcji megalitycznych - te miały na celu zapewnienie zmarłemu pomieszczenia-domu, w którym mógł przebywać by móc się później odrodzić. Grobowiec zbudowany z ziemi i kamieni identyfikowany był Matką Ziemią (Wielką Matką) a sama komora grobowa z jej macicą. Usytuowanie wejścia do komory w miejscu, na które w określonym dniu roku padały promienie słońca umożliwiało symboliczne zapłodnienie Matki Ziemi i tym samym możliwość odrodzenia osoby pochowanej wewnątrz kurhanu (Krzak 1994, s. 364-365). W kurhanach wczesnośredniowiecznych kamienne i drewniane konstrukcje interpretowane jako komory grobowe uznawane są również za właściwe mieszkanie, dom zmarłego. Mimo, iż znaczenie przypisywane komorom grobowym (jako dom zmarłego) na przestrzeni wieków diametralnie się nie zmienia, nie należy utożsamiać idei, które przyświecały ich budowie. Na dzień dzisiejszy temat ten wymaga dalszych badań, a wszelkie rozważania w tej kwestii są w dużej mierze teoretyczne. Pozostałe konstrukcje, niebędące komorami grobowymi (ogrodzenia, palisady, obstawy) rejestrowane wewnątrz kurhanów wczesnośredniowiecznych także bywają interpretowane jako symboliczne chaty ofiarowywane zmarłemu na życie pośmiertne, a także jako magiczne zabezpieczenie żywych przed zmarłym (Zoll-Adamikowa 1979a, s. 98-99, 115; 1979b, s. 86).
Kurhan będący w pewnym sensie tworem ponadczasowym odzwierciedlał tym samym jedną lub więcej ponadczasowych idei. Fakt ten pośrednio poświadcza panujący do XIX wieku wśród ludności wiejskiej kult duchów i demonów mających zamieszkiwać grobowce (w tym kurhany) oraz stosunek Kościoła do starych, pogańskich grobowców (także kurhanów), który objawiał się w niszczeniu tychże grobów bądź ich chrystianizacji (Krzak 1994, s. 264, 299).
Całość wyobrażeń i idei związanych z budową kurhanów jest zagadnieniem, które niewątpliwie wymaga dalszych badań i ustaleń. Wiele kwestii związanych z ideologiczną stroną budowy kurhanów w dalszym ciągu jest dla nas niejasnych. Niestety, posługując się przeważnie metodami wykopaliskowymi, nie jesteśmy w stanie uzyskać pełnych informacji na ten temat. Wiele rytualnych zabiegów i procesów towarzyszących konstruowaniu kopców odbywało się w sposób niepozostawiający żadnych śladów w postaci źródeł archeologicznych (Bylina 1995, s. 9; Zoll-Adamikowa 1971a, s. 541).

pozdrawiam
marti

W średniowieczu sypano kopce dla zaznaczenia własności ziemskiej. Były to kopce graniczne, określały własność poszczególnych posiadaczy, rozgraniczały sąsiadów. W tym przypadku o takie chyba nie chodzi, bo te są ułożone zbyt chaotycznie.

Pozostaje kwestia - czy to są kopce powstałe w sposób sztuczny, usypane przez człowieka? Ostatnio byłem w kompleksie leśnym, składającym się z mnóstwa kopców wysokości od 4 do 8 metrów, a nawet wyższych. Dopiero po ich ogromnej liczbie zorientowałem się, że to nie kurhany lecz polodowcowy krajobraz ukształtowany przez naturę w piaskach morenowych. Ciekawe jak topografowie oddaliby ten "mój" las na mapie, być może całkiem podobnie?

To jedna z ewentualności, która nie przekreśla tezy, że rzeczywiście masz do czynienia z kurhanami.

:pa

Test

Te ze średniowiecza to groby, późniejsze to zwykle pomniki. Chodziło mi o to że w prostej linii od tradycji sypania kurhanów grobowych wywodzi się tradycja sypania kopców-pomników jak np. k. Kościuszki w Krakowie.
Chociaż czytałem że gdzieś w Polsce budują grobowiec kurhanowy dla kilkuset osób (Co ciekawe także chrześcijan).

tradycja ta nie wywodzi sie z faktu /tradycji/ sypania kopcow kurhanowych,
ale z samej idei, podobnej tej, ktora przyswiecala "budowniczym" kurhanow;
to niewielka, ale zasadnicza roznica,
kopcow na nekropolach nie mozna laczyc a kopcami symbolicznymi,
oba typy laczyla podobna idea, ale oba mialy zupelnie inne przeznaczenie
"praktyczne";

to tak jakby powiedziec, ze lokomotywa wywodzi sie z mlota parowego;

pozdrawiam
marti

Ja postrzegam to inaczej, mianowicie przejście na wiarę chrześcijańską spowodowało że ludzie przestali być chowani w kurhanach, ale tradycja przetrwała w postaci pomników, więc można powiedzieć że wywodzą się od kurhanów. Ale mogę się mylić - to tylko moja teoria.

witam

mylisz sie,

zamiast teoretyzowac zajrzyj do odp. literatury;

Behla R.

1888 Die vorgeschichtlichen Rundwälle im Östlichen Deutschland, Berlin.

Bersu G.

1925 Slawische Hügelgraber bei Neuhof (Kreis Regenwalde), Pommern, Pr. Zeit., t. 16, s. 64-76.

Bylina S.

1995 Problemy słowiańskiego świata zmarłych, Światowit, t. 40, s. 9-25, Warszawa.

Cabalska M.

1967 Ze studiów nad obrządkiem ciałopalnym w Europie przedhistorycznej, Prace Archeologiczne Uniwersytetu Jagiellońskiego, z. 8, s. 39-59, Kraków.

Choińska E.

1975 Stan i potrzeby badań archeologicznych nad osadnictwem na zachodnim brzegu dolnej Wisły we wczesnym średniowieczu, Pom. Ant., t. 6, s. 151-191.



Choińska-Bochdan E.

1999 Kurhany w Uniradzach wołają o ratunek, [w:] Choińska-Bochdan E. (red.), Z otchłani wieków Pomorza Gdańskiego, s. 37-39, Gdańsk.

Chudziak W.

1994 Układ katalogu i sposób prezentacji źródeł, [w:] Chudziakowa J. (red.), Wczesnośredniowieczne grodziska ziemi chełmińskiej. Katalog źródeł, s. 28-21, Toruń.

Cnotliwy E.

1962 Wyniki archeologicznych badań ratunkowych na Wzgórzu Wisielców w Wolinie w 1959 r., MZP, t. 7, s. 182-292.

1969 Cmentarzysko kurhanowe w Dobrej, pow. Nowogard, MZP, t. XV, s. 103-110.
Conwentz H.

1905 Das westpreussische Provinzial-Museum 1880-1905, Danzig.

Członkowski D.

1967 Sprawozdanie z ratowniczych badań archeologicznych na terenie Żydowa, pow. Sławno w rejonie powstającej elektrowni wodnej w lecie 1966 roku, [w:] Janocha H. (red.), Sprawozdania z badań archeologicznych prowadzonych na terenie województwa koszalińskiego w 1966 roku, s. 45-47, Koszalin.


Delekta J.

1935 Warkocz Pomorzanki sprzed 1000 lat, Ilustracja Polska, r. 1935, s. 190-199, Warszawa.

1938 Badania kurhanów na Kaszubach, ZOW, t. 13, s. 18.

Dorka G.

1939 Urgeschichte des Weizacker Kreises Pyritz, Szczecin.

Eggers H. J.

1937 Zur Karte der Grabfunde der wendisch-wikingischen Zeit in Ostpommern, Mon. Bl., t. 51, nr 12, s. 183.

1938 Das Wikingergrab von Zwilipp, Kr. Kolberg, Mon. Bl., t. 52, nr 1, s. 7-9.

Eggers H. J., Bollnow H.

1935 Vor- und Frühgeschichte des Kreises Bublitz, Unser Pommerland, R. 20, z. 3-4.

Eggers H. J., Giesen G.

1938 Vorgeschichte, nadbitka z Der Kreis Rummelsburg, Stettin.

Eliade M.

1966 Traktat o historii religii, Warszawa.

1999 Sacrum i profanum, Warszawa.

Filipowiak W.

1962 Wolinianie. Studium osadnicze, cz. I, Materiały, Szczecin.

Frenzel K.

1936 Grosser Volks-Atlas, Bielefeld-Leipzig.

Gąssowski J.

1952 Cmentarzysko w Końskich na tle zagadnienia południowej granicy Mazowsza we wczesnym średniowieczu, MW, t. 2, s. 71-175.

1985 Kultura pradziejowa na ziemiach Polski, Warszawa.

Götze A.

1929 Archälogische Untersuchungen im Urwalde von Bialowies, [w:] Beiträge zur Natur und Kulturgeschichte Lithauens und angrenzender Gebiete, s. 511-550, München.

Hensel W.

1959 Cywilizacja przedchrześcijańska na ziemiach polskich, [w:] Kultura świecka w dziejach naszego narodu, s. 5-25, Warszawa.




Janocha H.

1964 Pomorze Środkowe we wczesnym średniowieczu, [w:] Hensel W. (red.), Z pradziejów Pomorza Środkowego, Warszawa-Koszalin.

Kalinowska U.

1994 Wczesnośredniowieczne cmentarzysko kurhanowe w Dolicach, woj. szczecińskie, stanowisko 20, MZP, t. 40, s. 149-199.

Kasiski F. W.

1874 Bericht über die Untersuchungen von Alterthümern in den Jahren 1869/1870 in dem Neustettiner und Schlochauer Kreise, Balt. St., A. F., t. 25, z. 1, s. 28-40.

1881 Beschreibung der vaterländischen Alterthümer im Neustettiner und Schlochauer Kreise, Danzig.

Kempisty A.

1965 Obrządek pogrzebowy w okresie rzymskim na Mazowszu, Światowit, t. 26, s. 5-161, Warszawa.

Kiersnowski R.

1957 Mogiły i cmentarzyska pomorskie w przekazach źródeł pisanych z wieku XII-XIV, MZP, t. 1, s. 109-142.



Kiersnowscy T. i R.

1955 Z dziejów obrotu kruszcowego w Polsce feudalnej w świetle skarbu ze wsi Stojkowo, pow. Kołobrzeg, WA, t. 22, z. 1, s. 5-54.

1959 Wczesnośredniowieczne skarby z Pomorza. Materiały, Wrocław.

Kleist D.

1955 Die urgeschichtlichen Funde des Kreises Schlawe, 3. Beiheft zum Atlas der Urgeschichte, Hamburg.

Klichowska M.

1969 Szczątki roślinne z cmentarzysk kurhanowych w Skroniu i w Świelubiu, pow. Kołobrzeg, SA, t. 20, s. 455-456.

Kmieciński J.

1954 Wczesnośredniowieczne cmentarzysko w Piekle Dolnym, pow. Gdańsk, WA, t. 20, z. 2, s. 80.

Knorr H. A.

1936 Die Hacksilberfunde Hinterpommerns, der Grenzmark und der Neumark, Mannus, t. 28, s. 226.

1938 Die slawischen Messerscheidenbeschläge, Mannus, t. 30, s. 479-545.



Kóčka-Krenz H.

1972 Esowate kabłączki skroniowe z terenów Polski Północno-zachodniej, Fontes Archeologici Posnanienses, t. 22, s. 97-143, Poznań.

Kopaliński W.

1989 Słownik wyrazów obcych i zwrotów obcojęzycznych, Warszawa.

Kossina G.

1929 Wikinger und Wäringer, Mannus, t. 21, s. 100.

Kostrzewski J.

1947 Kultura prapolska, Poznań.

1960 Obrządek ciałopalny u plemion polskich i Słowian północno-zachodnich, Warszawa.

1964 Zagadnienie pobytu Germanów na ziemiach polskich, Sl. Ant., t. 11, s. 87-126.

Krajewski P.

1996 Wczesnośredniowieczny kurhan z cmentarzyska w Osinie, stan. 1, woj. szczecińskie – wyniki badań wykopaliskowych w 1994 r., MZP, t. XLII, s. 187-218.



Krzak Z.

1986 Święta góra i krąg. Szkic prahistoryczno-mitoznawczy, WA, t. 51, z. 2, s. 115-134.

1994 Megality Europy, Warszawa.

Kunkel O.

1931 Pommersche Urgeschichte in Bildern, Stettin.

Lachowicz F. J.

1969a Sprawozdanie z badań wykopaliskowych cmentarzyska kurhanowego w Jabłończu Wielkim pow. Bytów, stanowisko 1, w 1968 roku, [w:] Lachowicz F. J. (red.), Sprawozdania z badań archeologicznych prowadzonych na terenie województwa koszalińskiego w latach 1967-1968, s. 97-105, Koszalin.

1969b Sprawozdanie z badań archeologicznych w Jabłończu Wielkim (st. 1), [w:] IA 1968, s. 244-246.

1974 Badania archeologiczne w województwie koszalińskim w latach 1945 – 1973, [w:] Lachowicz F. J. (red.), Studia Archaeologica Pomeranica, s. 279-395, Koszalin.

Leciejewicz L.

1957 Badania archeologiczne w Kołobrzegu w 1955 r., SA, t. 3, s. 119-130.

1958 U źródeł bogactwa i potęgi Pomorza Zachodniego, [w:] Labuda G. (red.), Szkice z dziejów Pomorza, t. 1, s. 5-35, Warszawa.

1959 Kilka uwag o najstarszych ośrodkach państwa zachodniopomorskiego, Studia i Materiały do dziejów Wielkopolski i Pomorza, t. 5, z. 1, s. 5-22, Poznań.

1960a Wczesnośredniowieczny Kołobrzeg, Sl. Ant., t. 7, s. 307-392.

1960b Plemiona zachodnio-pomorskie we wczesnym średniowieczu, AP, t. 5, z. 1, s. 91-109.

1962a Początki nadmorskich miast na Pomorzu Zachodnim, Wrocław-Warszawa-Kraków.

1962b Investigations Concerning Early Mediaeval Kołobrzeg in Pomerania, Arch. Pol., t. 5, z. 1, s. 133-147.

Leciejewicz L., Łosiński W., Tabaczyńska E.

1961 Kołobrzeg we wczesnym średniowieczu, Wrocław.

Lelewel J.

1830 Mogiła pod wsią Ruszcza Płaszczyzna w Sandomierskiem, Pamiętnik Umiejętności Moralnych i Literatury, t. 1, s. 287-297.

Lemcke H.

1893 Ausgrabungen bei Wollin, Mon. Bl., R. 7, s. 173-174.

1911 Schildkrötenfibel aus einem Flachhügel-Brandgrab bei Zwilipp, [w:] Bau- und Kunstdenkmäler Pommerns, t. 2, cz. 3, Stettin.

Lewicki T.

1955 Obrzędy pogrzebowe pogańskich Słowian w opisach podróżników i pisarzy arabskich głównie z IX-X w., Archeologia, t. 5, s. 122-154, Wrocław.

Lissauer A.

1887 Die prähistorischen Denkmäler der Provinz Westpreussen, Leipzig.

Łęga W.

1930 Kultura Pomorza we wczesnem średniowieczu na podstawie wykopalisk,
Toruń.

1949 Obraz gospodarczy Pomorza Gdańskiego w XII i XIII wieku, Poznań.

Łosiński W.

1957 Badania powierzchniowe w dorzeczu Regi i Parsęty, MZP, t. 3, s. 175-188.

1964 Sprawozdanie z badań archeologicznych Ekspedycji Wykopaliskowej IHKM PAN w Świelubiu i w Bardach, pow. Kołobrzeg, w 1962 r, SA, t. 16, s. 167.

1965 Z badań nad osadnictwem wczesnośredniowiecznym w rejonie środkowej Parsęty, MZP, t. 11, s. 281-315.
1966 Badania archeologiczne w Świelubiu i Bardach, pow. Kołobrzeg, w 1964 r., SA, t. 18, s. 161-172.

1968 Badania archeologiczne w Bardach i Świelubiu, pow. Kołobrzeg, w 1965 r., SA, t. 19, s. 144-157.

1969a Badania archeologiczne w Skroniu, pow. Kołobrzeg, SA, t. 21, s. 163-166.

1969b Dalsze badania archeologiczne w Świelubiu, pow. Kołobrzeg, SA, t. 21, s. 153-162.

1969c Badania archeologiczne w Świelubiu i Skroniu, pow. Kołobrzeg, w latach 1967 - 1968, SK, 1967 - 1968, s. 80-89.

1972 Początki wczesnośredniowiecznego osadnictwa grodowego w dorzeczu dolnej Parsęty (VII-X/XI w.), Wrocław-Gdańsk.

1972a Badania archeologiczne na cmentarzysku wczesnośredniowiecznym w Świelubiu, pow. Kołobrzeg, w 1969 r., KZM, t. 2, s. 284-286.

1973 Wczesnośredniowieczny zespół osadniczy w Bardach i Świelubiu pod Kołobrzegiem, KZM, t. 3, s. 102-119.

1980 Kolonizacja wewnętrzna ziem pomorskich w XI w. Jej charakter i tło społeczne w świetle danych archeologii, Sl. Ant., t. 27, s. 65-77.

1982 Osadnictwo plemienne Pomorza (VI-X wiek), Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk-Łódź.

1982a Żydowo, [w:] Labuda G. (red.), Słownik Starożytności Słowiańskich, t. 7, s. 270-272, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk-Łódź.

1992 Stan i potrzeby badań nad wczesnym średniowieczem na Pomorzu Zachodnim, [w:] Kurnatowska Z. (red.), Stan i potrzeby badań nad wczesnym średniowieczem w Polsce, Prace Komisji Archeologicznej, t. 11, s. 23-49, Poznań-Wrocław-Warszawa.

1993 Groby typu Alt Käbelich w świetle badań przeprowadzonych na cmentarzysku wczesnośredniowiecznym w Świelubiu pod Kołobrzegiem, PA, t. 41, s. 17-34.

Łosiński W., Olczak J., Siuchniński K.

1971 Źródła archeologiczne do studiów nad wczesnośredniowiecznym osadnictwem grodowym na terenie województwa koszalińskiego, t. 4, Poznań.

Łosiński W., Tabaczyńska E.

1959 Z badań nad rzemiosłem we wczesnośredniowiecznym Kołobrzegu, Poznań.

Malinowska-Łazarczyk H.

1982 Cmentarzysko wczesnośredniowieczne w Cedyni, t. 1, Szczecin.

1985 Przemiany obrządku pogrzebowego Słowian pomorskich w X-XIII w., [w:] Filipowiak W. (red.), Najnowsze kierunki badań najdawniejszych dziejów Pomorza, s. 245-255, Szczecin.

Malinowski B.

1958 Szkice z teorii kultury, Warszawa.

Musianowicz K.

1949 Kabłączki skroniowe – próba typologii i chronologii, Światowit, t. 20, s. 115-132, Warszawa.

Nadolski A.

1954 Studia nad uzbrojeniem polskim w X, XI i XII wieku, Łódź.

Olczak J., Siuchniński K.

1966 Źródła archeologiczne do studiów nad wczesnośredniowiecznym osadnictwem grodowym na terenie województwa koszalińskiego, t. 1, Poznań.

1968 Źródła archeologiczne do studiów nad wczesnośredniowiecznym osadnictwem grodowym na terenie województwa koszalińskiego, t. 2, Poznań.

1970 Źródła archeologiczne do studiów nad wczesnośredniowiecznym osadnictwem grodowym na terenie województwa koszalińskiego, t. 3, Poznań.

1972 Sprawozdanie z badań weryfikacyjnych grodzisk przeprowadzonych na terenie powiatu słupskiego, KZM, t. 2, s. 308-324.

1985 Źródła archeologiczne do studiów nad wczesnośredniowiecznym osadnictwem grodowym na terenie województwa słupskiego, t. 1, Poznań.

1989 Źródła archeologiczne do studiów nad wczesnośredniowiecznym osadnictwem grodowym na terenie województwa słupskiego, t. 2, Poznań.

Olshausen O.

1892 Leichenverbrennung, Verhandlungen, R. 24, 1892, s. 129-166.

Ossowski G.

1881 Mapa archeologiczna Prus Zachodnich (dawniej królewskich), z przyległymi częściami W. Ks. Poznańskiego. Na podstawie badań dokonanych w latach 1875-1878, Kraków.

Paulsen P.

1933 Studien zur Wikinger-Kultur, Neumünster.

Petersen E.

1933 Eine Karte der Wikingerfunde Nord- und Ostdeutschlands, Mannus, t. 25, z. 2, s. 150.

Poklewski T.

1961 Misy brązowe z XI, XII i XIII wieku, Łódź.

Rospond S.

1951 Słownik nazw geograficznych Polski zachodniej i północnej, Wrocław.

Schmidt V.

1989 Jak Słowianie Zachodni chowali zmarłych, ZOW, t. 55, s. 32-35.

Schuchhardt C.

1926 Arkona, Rethra, Vineta, Berlin.

1935 Vorgeschichte von Deutschland, München-Berlin.

Schuldt E.

1956 Die slawische Keramik in Mecklenburg, Berlin.

Schumann H.

1892 Skeletgräber vom Galgenberg bei Wollin (Pommern), Verhandlungen, R. 24, 1892, s. 492-497.

Selling D.

1955 Wikingerzeitliche und frühmittelalterliche Keramik in Schweden, Stockholm.




Sikora P.

2002 Kurhan – relikt tradycji pogańskiej w świecie chrześcijańskim wczesnego średniowiecza na przykładzie obszaru Polesia, [w:] Wrzesiński J. (red.) Popiół i kość. Funeralia Lednickie 4, s. 339-351, Sobótka-Wrocław.

Słownik łacińsko - polski

1977 Słownik łacińsko - polski, opr. K. Kumaniecki, Warszawa.

Stubenrauch A.

1898 Untersuchungen auf den Insein Usedom und Wollin im Anschluss an die Vinetafrage, Balt. St., N. F., t. 2, 1898, s. 90-123.

1901 Streckentin, Kreis Greifenberg im Pommern und seine prähistorischen Fundstellen, Balt. St., N. F., t. 5, s. 17-28.

Świątkiewicz P.

1982 Próba periodyzacji rozwoju obrządku pogrzebowego na wczesnośredniowiecznym Pomorzu, MZP, t. 26, s. 145-158.

Urbańczyk S.

1947 Religia pogańskich Słowian, Kraków.

Virchow R.

1869 Über pommersche Gräberfeld, Balt. St., t. 23, s. 103-113.

1872 Ausgrabungen auf der Insel Wollin, Verhandlungen, 1872, s. 21-22.

1882 Slawisches Grab mit Leichenbrand bei Wachlin in Pommern, Verhandlungen, 1882, s. 398-406.

Walter E.

1891 Das gräberfeld auf dem Galgenberge und slavische Grabfunde bei Wollin, Verhandlungen, t. 23, 1891, s. 705-717.

Wesołowski S.

1977 Sprawozdanie z badań archeologicznych w Dolicach (st. 20 i st. 30), [w:] IA 1976, s. 187-188.

Witt W.

1934 Die Burgwälle des Stolper Landes, Beträge zur Heimatkunde Hinterpommerns, nr 9, Stolp.

1969 Übersicht über die urgeschichtlichen Epochen des Kreises Stolp, [w:] Eggers H. J. (red.), Pommersche Funde und Ausgrabungen aus der 30er und 40er Jahren, 11. Beiheft zum Atlas der Urgeschichte, s. 105-109, Hamburg.

Wojtasik J.

1958 Wolin, Wzgórze Wisielców, MZP, t. 2, s. 364-368.



Zoll-Adamikowa H.

1971a Próba periodyzacji wczesnośredniowiecznych praktyk pogrzebowych w Polsce, AP, t.16, s. 541-556.

1971b Wczesnośredniowieczne cmentarzyska szkieletowe Małopolski, cz. 2, Analiza, Wrocław.

1971c Interpretacje niektórych zjawisk kulturowych w ciałopalnych kurhanach wczesnośredniowiecznych w świetle przekazów pisanych, [w:] Hensel W. (red.), I Międzynarodowy Kongres Archeologii Słowiańskiej, t. 5, s. 428-444, Wrocław-Warszawa-Kraków.

1975 Wczesnośredniowieczne cmentarzyska ciałopalne Słowian na terenie Polski, cz. 1, Źródła, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk.

1976 Uwagi o sposobach badania wczesnośredniowiecznych kurhanów ciałopalnych, AP, t. 21, s. 281-318.

1979a Wczesnośredniowieczne cmentarzyska ciałopalne Słowian na terenie Polski, cz. 2, Analiza. Wnioski, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk.

1979b Typy konstrukcji drewnianych w słowiańskich kurhanach ciałopalnych, Act. Arch. Carp., t. 17, s. 73-119.

1988 Przyczyny i formy recepcji rytuału szkieletowego u Słowian nadbałtyckich we wczesnym średniowieczu, PA, t. 35, s. 183-229.

1993 W kwestii genezy słowiańskich praktyk pogrzebowych, [w:] Koebsch G., Rusińska A. (red.), Miscellanea archaeologica Thaddaeo Malinowski dedicata, s. 377-385, Słupsk-Poznań.
1995 Modele recepcji rytuału szkieletowego u Słowian wschodnich i zachodnich, Światowit, t. 40, s. 174-184, Warszawa.

Żak J.

1963 „Importy” skandynawskie na ziemiach zachodniosłowiańskich od IX do XI wieku, (część katalogowa), Poznań.

1967 „Importy” skandynawskie na ziemiach zachodniosłowiańskich od IX do XI wieku, (część analityczna), Poznań.

pozdrawiam
marti

to czy się mylę zależy od interpretacji

pewnie tak;

pozdrawiam
marti