|
KUSZA znana była od wieków w krajach Dalekiego Wschodu zanim pojawiła się w Europie. Na naszym kontynecie zawdzięcza ona powstanie prawdopodobnie Celtom.
<BR>
<BR>Ikonograficzne źródła rzymskie poświadczają istnienie kuszy już w IV w. Potem wystąpił prawdopodobnie zanik popularności tej broni strzelczej, aż znów pojawia się ona na naszym kontynencie pod koniec X wieku i od tego zcasu szybko się rozwija.
<BR>
<BR>W Polsce ten rodzaj broni znany był co najmniej od XII w., ale swe apogeum kusze osiągają u nas w XIV i XV w. Z końcem XV wieku liczba kusz maleje, ustępując miejsca broni palnej.
<BR>
<BR>KUSZA to najprościej mówiąc udoskonalony ŁUK (patrz post pod tytułem "Łuk, jaki jest..."). W Polsce nazywana była "samostrzałem" lub "strzelbą". Zbudowano ją poprzez osadzenie łuku na drewnianym ŁOŻU, zaopatrzonym w urządzenie do przytrzymywania napięcia cięciwy oraz zwalniania jej w wybranym momencie dzięki DŹWIGNI SPUSTOWEJ.
<BR>
<BR>Dzięki tym patentom strzelanie i celowanie z kuszy było łatwiejsze niż z łuku, choć odbywało się to kosztem mniejszej szybkostrzelności.
<BR>
<BR>W celu zwiększenia siły strzału jednolite pierwotnie łęczysko zastąpiono z czasem wielowarstwowym, które uzyskano przez sklejenie elementów drewnianych, ścięgnistych i rogowych (oczywiście znane są także późniejsze kusze z łęczyskiem metalowym). Jednak po zastosowaniu wielowarstwowego łęczyska naciąg ręczny okazał się niewystarczający.
<BR>
<BR>Aby temu zaradzić zastosowano na końcu kuszy (tej od strony łęczyska) strzemiączko. Drugim elementem systemu naciągowego był hak zawieszone na pasie strzelca. Pochylony kusznik, podczas "przeładowywania" opuszczonej ku ziemi kuszy, wkładał w strzemiączko stopę, a cięciwę zahaczał o hak na pasie. Prostując się naciągał cięciwę, a następnie zakładał ją na ruchomą ZASTAWKĘ. Zadaniem tej ostatniej było utrzymanie cięciwy w położeniu napiętym. Po wycelowaniu strzelec zwalniał palcem dźwignię spustową, która uwalniała cięciwę. Tym rodzajem broni można się było posługiwać także na koniu.
<BR>
<BR>Bardziej skomplikowane systemy naciągu weszły w użycie na terenach polskich dopiero pod koniec średniowiecza. Ostatnim znanym mi etapem rozwoju kusz było zastosowanie lewarów korbowych do naciągu cięciw i łęczysk.
<BR>
<BR>"Pociski" używane w kuszy to BEŁTY. Składały się one z drewnianej BRZECHWY zaopatrzonej z jednej strony w LOTKI, a z drugiej w GROT. BRZECHWY bełtów strugano np. z dębiny, a LOTKI z deszczułek lipowych. Lotki wprawiano w wycięte w brzechwie przeciwskrętnie rowki, dzięki czemu nadawały one bełtowi ruch obrotowy, lepszą stabilizację i celność.
<BR>
<BR>BEŁTY były zróżnicowane pod względem długości (ale krótsze i bardziej masywne od strzał łuków) oraz pod względem przeznaczenia. Źródła krzyżackie wspominają np. o bełtach zapalających.
<BR>
<BR>GROTY bełtów były masywne, o czworobocznym lub romboidalnym przekroju o tzw. liściu przekształconym w kolec od strony zetknięcia z celem. Z przeciwnej strony groty zakończone były trzpieniem lub rzadziej tulejką służącymi do mocowania ich W lub NA bełcie. Waga grotu sięgała średnio ok. 40 gramów, a długość dochodziła do mniej więcej 10 cm. Produkowali je masowo kowale poprzez odkuwanie pociętych na kawałki rozgrzanych do czerwoności prętów żelaza. Wykonanie jednej sztuki trwało do 3 minut.
<BR>
<BR>GROT zakończony trzpieniem wbijano W brzechwę bełtu (i jak rozumiem obwiązywano całość, aby nie uległa rozszczepieniu). Natomiast grot zakończony tulejką nakładano NA drewno po uprzednim rozgrzaniu żelaza. Stygnąca tulejka kurczyła się, ściśle obejmując drewnianą brzechwę.
<BR>
<BR>Siła przebicia bełtu kuszy była ogromna. Grot radził sobie z kolczugą, a nawet z pancerzem. Sprzyjał temu rozszerzający się kształt graniastych grotów, które wibrując w locie wchodziły w cel jak wiertła.
<BR>
<BR>Z powodu swej siły rażenia kusze były uznawane za broń szczególnie groźną. Do tego stopnia, że Kościół usiłował wprowadzić zakaz jej używania w wojnach między chrześcijanami. Bezskutecznie.
<BR>
<BR>Kusze zostały wyparte z użycia w naturalny sposób przez coraz szersze zastosowanie coraz skuteczniejszej broni palnej. Działo się to stopniowo od końca XV w.
<BR>
<BR>W przeciwieństwie do łuków, z których odnajdujemy w matce ziemi jedynie groty strzał, w przypadku kusz możemy natknąć się również na metalowe części samych urządzeń. Mogą to być elementy dźwigni spustowych, strzemiączka i haki. Najbardziej powszechnie są jednak oczywiście groty bełtów.
<BR>
<BR>
<BR>_______________________
<BR>Oświadczam, że nie jestem historykiem ani archeologiem i próba wykorzystania powyższych wiadomości na egzaminie może zakończyć się dla delikwenta oblaniem tegoż <IMG SRC="/Forum/phpBB/images/smiles/icon_smile.gif"> .
<BR>
<BR>Powyższe wiadomości zassałem z pracy "Polska technika wojskowa do roku 1500" oraz z własnej łepetyny.
[addsig]
|
Zaloguj
Zarejestruj
FAQ
