Witajcie

Studiując publikacje historyczne, często jako materiały związane
z potencjalnymi “miejscówkami”, spotykamy się z terminami określającymi obowiązki poddanych wobec władcy i państwa lub kościoła. Czytamy więc czasem, że np. władca w wydanym przywileju zwolnił mieszkańców określonego terenu od ....

I tu zaczyna się problem, bo historycy, jak to historycy, jak się już czegoś nauczyli na studiach, to owo “coś” wydaje się im tak oczywiste, że nie warto tłumaczyć. I tak w tekście mamy jakiś np. “narzaz” i nie wiadomo ki diabeł, a sprawdzić niełatwo, co sam przetestowałem poszukując jakiejś gotowej ściągi.

Oto skrótowe objaśnienie niektórych terminów tzw. ciężarów prawa książęcego, które obowiązywały chłopów:

dziewicze – danina, np. z miodu, z racji zamążpójścia;

nastawa – danina w miodzie dostarczana do spichlerzy grodowych;

narzaz – danina w bydle i nierogaciźnie dostarczana do spichlerzy grodowych;

obraz – danina w pieniądzach;

opolne – danina z woła lub krowy dostarczana z opola do spichlerzy grodowych;

podymne, czyli podworowe – podatek od “dymów” (palenisk domowych) czyli od domów, w wysokości np. dwóch skórek wiewiórczych na rok;

podwoda – obowiązek dostarczania konia każdemu urzędnikowi lub posłańcowi księcia;

pogoń, ślad – obowiązek chwytania złoczyńcy lub z biega w granicach osady;

poradlne lub powołowe – podatek gruntowy obliczany od ziemi uprawianej jednym radłem lub zaprzęgiem wołów;

przesieka – obowiązek rąbania zasieków w czasie wojny;

przewód – obowiązek dostarczenia koni i wozów w celu przewożenia taboru książęcego, transportu upolowanej zwierzyny, żywności, zasadniczo w obrębie osady;

przewóz, powóz – obowiązek dostarczania wozów do zaprzęgów;

sep, osep – danina w miarkach zboża dostarczana do spichlerzy grodowych;

stan – obowiązek żywienia podróżującego dworu książęcego, tego samego domagali się będący w rozjazdach książęcy urzędnicy, służba, posłańcy, łowczy, sokolnicy, koniarze itp.;

stróża, straż – obowiązek pełnienia straży w czasie pokoju przez okres kilku tygodni;

szarwark - przymusowe świadczenie chłopskie w robociźnie przy naprawie dróg bitych, mostów itp.,

Prócz tego chłopi mieli obowiązek budowania grodów, warowni, mostów, a podczas wojen służby wojskowej jako tarczownicy i czeladź obozowa. W czasie pokoju musieli też brać udział w nagonkach, pilnowaniu gniazd sokolich, żeremi bobrowych itp.

Na rzecz księcia ściągano jeszcze inne opłaty np. myto, mostowe - od przejazdu, transportu a nawet przepędu bydła przez mosty; targowe – od każdej transakcji na targu oraz cały szereg opłat sądowych.

Prócz podatków i danin na rzecz władzy państwowej ściągano także opłaty na rzecz kościoła, np. słynną dziesięcinę – danina na rzecz kościoła w wysokości 1/10 plonów.

Większość haseł pochodzi z publikacji S. Smolki “Mieszko Stary i jego wiek”, wydanej w Warszawie w 1881 :) r.

Jeśli przychodzi Wam jeszcze coś do głowy – piszcie.

Test