|
Od pewnego czasu interesuje się ciekawa historią zalanej kopalni w Wapnie w środkowej części Polski.
W związku z zalaniem obiektu na powierzchni pojawiły się różne zapadliska i deformacje terenu opisywane
w prasie , a nawet wzmiankowane w telewizji.
Ciekaw jestem jaki jest na dzisiaj stan obiektu – czy jest w całości niedostępny czy tez może jest jakaś szansa np.
dla nurków.
Czy ktoś wie na ten temat coś więcej ?
Poniżej artykuł ze strony internetowej Rafała Prejsa na ten temat.
Kopalnia soli w Wapnie
W 1828 roku na większą skalę zaczęto wydobywać gips zalegający tuż pod powierzchnią ziemi. W 1869 roku
podczas badań geologicznych natrafiono na solankę, na głębokości 36 metrów. Dwa lata później nawiercono
pokład soli kamiennej na poziomie 160 metrów. W1911 roku rozpoczęto budowę kopalni soli. Kopalnia w
w Wapnie była drugą co do wielkości kopalnią soli w Polsce. Sól ta nie wymagająca nawet oczyszczania , była
od razu pakowana do paczek i wysyłana w kraj. Miała ona najniższe koszty wydobycia w Polsce. Pracowano tam
na siedmiu poziomach od 341 do 480 metrów pod poziomem ziemi. Na siódmym poziomie, na głębokości
479 metrów wykuta w soli, półkoliście sklepiona, ogrodzona żelazną kratą znajdowała się kaplica św. Kingi.
Początki budowy kopalni soli w Wapnie
Od połowy XIX w. wybudowano na terenie Wapna gips systemem odkrywkowym. W trakcie eksploatacji gipsu
napotkano na ślady solanki. Gips dał właśnie ówczesnym poszukiwaczom pewne dane o istnieniu soli.
Wiedziano, że często pod gipsem znajdują się wysady solne. Gips, który tworzy czapę nad złożem solnym błędnie
nazywany był przez miejscową ludność wapniem.
Pierwsze prace poszukiwawcze soli rozpoczęła rodzina Moszczeńskich, która później sprzedała swoje uprawnienia
firmie "Soda-Werke Montwy". W roku 1869 założono otwór wiertniczy pod nazwą Moszczenno, dzięki któremu na
głębokości 36,3 m napotkano dwuprocentową solankę. To odkrycie było bodźcem do dalszych poszukiwań. W roku
1871 nawiercono tym samym otworem na głębokości 160 m sól kamienną. Na podstawie tych badań uzyskano dwa
nadania górnicze, pierwsze z roku 1870 na solankę "Bolesław" o obszarze 1 605 250 m2 i drugie na sól kamienną w
roku 1873, "Moszczenno" o obszarze 2 145 777,3 m2 . W roku 1989 założono otwór B, w którym na głębokości 180m
napotkano na sól. Na jego podstawie w roku 1904 uzyskano dalsze nadania górnicze " Eintracht" o obszarze
2 188 998 m2 .
Dalsze prace.
W latach 1907-1910 akcję poszukiwawczą soli poprowadziła firma "Solvey", która
dzięki intensywnym badaniom uzyskała dane dotyczące zalegania złoża i jego położenia.
Także późniejsze roboty górnicze, jak głębienie szybów, drążenie chodników oraz
wiercenia na poziomie w dużej mierze przyczyniły się do poznania wysadu solnego.
Z powierzchni ziemi przeprowadzono badania geofizyczne i wiercenia w celu znalezienia
granic złoża. W roku 1923 dokonano badań sejsmicznych, a w latach 1939-1940 badań
grawimetrycznych. Większość badań przeprowadzono w Polsce Ludowej; dały one wystarczający
materiał do opisu i poznania wysadu solnego w Wapnie. Zanim zdecydowano się budować
szyb, przeprowadzono kilka wierceń zwanych otworami wiertniczymi. Dzięki takim otworom
badano warunki i możliwości budowy przyszłego szybu eksploatacyjnego. Szyb należało
budować w środku wysadu solnego, skąd można byłoby budować chodniki. Ze znanych
otworów "C","A" i "H" najdogodniejszy do budowy szybu okazał się otwór "H".
Był to jedyny otwór głębny, który nie przewiercił całej miąższości złoża. Dowiercał on gips na 43 m,
przechodził przez czapę gipsową grubości 150 m i wychodził w sól kamienną. Przewiercał sole
potasowo-magnezowe, tj. karnality i kizeryty, grubości od 1 do 3 m. Długość tego otworu wynosi
1316 m. Pozostałe otwory "C" i "A", wykazują granice słupa solnego na południu i północy.
W roku 1910 założono otwór "K" w celu zbadania dalszych możliwości głębienia szybu.
Otwór ten przewierca czapę gipsową i zatrzymuje się w soli kamiennej na głębokości 191 m.
Z powodu silnego dopływu wody dalsze wiercenia przerwano.
Jako datę założenia kopalni przyjęto rok 1911. Wtedy to przystąpiono do głębienia szybu Wapno I w miejscu
otworu wiertniczego "H". Prace wiertnicze przy tym szybie są bardzo ważnym wydarzeniem w historii kopalni.
Tutaj górnicy Wapna przeżyli pierwsze wzruszenia w drodze po "złote runo", jak również smak goryczy.
Liczono każdy metr sześcienny wydobytej ziemi. Im bardziej zapuszczano się w głąb ziemi, tym bardziej
broniła do siebie dostępu. Prace wiertnicze z każdym metrem głębokości stawały się coraz uciążliwsze i trudniejsze.
Ciśnienie wewnątrz ziemi, brak powietrza i znany już górnikom w średniowieczu tzw. zydz (woda z piaskiem),
czyniły dalszą pracę wręcz niemożliwą. Wobec trudności ówczesne górnictwo było bezradne. Po roku
takich ciężkich zmagań głębienie szybu wstrzymano na głębokości 101,5 m. Wobec trudności, na które napotykano
przy głębieniu szybu Wapno I, postanowiono wykonać nowy szyb Wapno II w odległości 63 m od
poprzedniego. W roku 1913 przystąpiono do nowej próby. Nowe miejsce okazało się do- godniejsze do budowy
szybu. Po wieloletniej budowie udostępniono szyb do głębokości 406 m. Po przygotowaniu szybu do
eksploatacji przystąpiono do robót górniczych na tej głębokości zakładając poziom czwarty.
Pierwsze prace przygotowawcze rozpoczęto w maju 1917 roku i do czerwca 1918 roku
wykonano 450 m chodnika. Poziom czwarty rozcięto czterema równoległego chodnikami
ciągnącymi się w kierunku północno-zachodnim.
W latach 1926-28 przystąpiono ponownie do wiercenia szybu Wapno I. I tym razem próba się nie powiodła.
W ciągu tych dwóch lat zdołano dotrzeć zaledwie do głębokości 161 m. Dalsze prace nad tym szybem podjęto
po II wojnie światowej, kiedy kopalnia przeszła w ręce państwa. Katastrofa górnicza
Największe zagrożenie dla kopalni soli stanowi woda, ze względu na łatwą rozpuszczalność soli.
Woda jest szczególnie niebezpieczna jeśli dopływa w sposób niekontrolowany z poza złoża solnego.
W Wapnie od samego początku budowy szybu nr I walczono z dopływem wody. W 1977r.
Wapno przeżyło swoją tragedię. W sierpniu 1972 r. Wystąpił wyciek ługu ze stropu w komorze 36
na poziomie III. Z czasem wyciek zaczął się zwiększać. We wrześniu 1976 roku wypływało
7 litrów na minutę. W kopalni wprowadzono stan awaryjny. 3 VIII 1977 roku wyciek wzrósł do
0,53 m3 na minutę ( 530 litrów ). Natychmiast podjęto decyzje o całkowitym wstrzymaniu wydobycia.
Prowadzono tylko akcję ratowniczą i ewakuacyjną urządzeń. 4 VIII dopływ zwiększył się
do 5 m3 na minutę. W nocy z 4 na 5 sierpnia około godziny 130 nastąpiło katastrofalne przerwanie
się znacznych mas wody w rejonie komory 36. W ciągu 15 min. do wyrobisk wdało się około
30 000 m3 wody (2000 m /min). 5 VIII w wyniku osiadania gruntu zaczęły powstawać zapadliska w
rejonie zbiornika wodnego po dawnej kopalni gipsu. Częściowo zapadły się garaże na tyłach nie
istniejącego już przedszkola. Podjęto ewakuacje ludności z zagrożonych obiektów ( 324 osoby ).
Wstrzymano ruch samochodowy i kolejowy. Przedszkole, pocztę, centralę telefoniczną, ośrodek zdrowia
oraz aptekę przeniesiono do pomieszczeń szkoły podstawowej.
16 VIII 1977 roku ponownie doszło do osiadania gruntu, tym razem w rejonie uł. Ogrodowej. W nocy
zaczęły pękać mury, osuwała się ziemia, a z basenu przeciwpożarowego wyciekła woda. 8 IX na ulicy
Świerczewskiego powstał lej głębokości kilku metrów. Do kolejnych deformacji powierzchniowych w postaci
osiadania różnych terenów, zapadlisk, szczelin, lejów oraz zniszczenia budynków w rejonie ulic Obrońców
Stalingradu, Staszica, Świerczewskiego doszło w nocy z 28 na 29 X. Ogromny lej na ul. Obrońców Stalin-
gradu pochłonął kilka drzew, 1-piętrowy budynek mieszkalny i część sąsiedniego domu. Ewakuowano
ponad 1000 osób. Deformacje powierzchni wystąpiły jeszcze w styczniu 1978 roku.
W wyniku akcji ratowniczej ewakuowano łącznie 1402 osoby. Nikt nie został ranny. Zniszczeniu lub
uszkodzeniu uległa cała zabudowa centrum Wapna. Ewakuowani mieszkańcy Wapna otrzymali mieszkania
w Wągrowcu, Pile, Czarnkowie, Wronkach, Złotowie, Trzciance. Od X 1972 do VI 1978 roku trwało zata-
pianie kopalni wodą z Jeziora Czeszewskiego doprowadzaną specjalnym rurociągiem.
Bezpośrednią przyczyną wdarcia się wody do kopalni było powstanie szczelin w górnej ochronnej
warstwie solnej. Warstwa ta została naruszona najprawdopodobniej w wyniku eksploatacji poziomu III w latach
1952 - 1967.
|
Zaloguj
Zarejestruj
FAQ
