Faraon czy święty


Niezwykłe odkrycie polskich badaczy w Sakkara w Egipcie - obok najstarszej piramidy świata odkopali grobowiec tajemniczej postaci, którą otaczano kultem przez setki lat. Czy tym zagadkowym człowiekiem mógł być słynny architekt Imhotep?



Tuż obok muru otaczającego najstarszą piramidę świata, jeszcze schodkową, wzniesioną przez Imhotepa dla króla Dżesera 2650 lat p.n.e., prowadzi wykopaliska polsko-egipski zespół pod kierunkiem prof. Karola Myśliwca z Zakładu Archeologii Śródziemnomorskiej PAN.

Ekskluzywny grobowiec
Po zachodniej stronie piramidy archeolodzy odsłonili wykutą w skale rampę. Schodzi ona ostro w dół, pod kątem 41 stopni. Prowadzi do korytarza szerokości 180 centymetrów, biegnącego dokładnie wzdłuż linii północ - południe. Korytarz wiedzie do grobowca - czyjego? Konstrukcja taka przypomina dwa grobowce królewskie z czasów II dynastii (około 2900 p.n.e), odnalezione wcześniej opodal. Do odkrycia pozostały jeszcze trzy królewskie grobowce tej dynastii, czyżby Polacy natrafili na jeden z nich?

Jest to prawdopodobne, ale istnieje również inna możliwość: rampy w królewskich grobowcach II dynastii nie opadają tak stromo, odkryta przez Polaków przypomina - zdaniem prof. Myśliwca - grobowce najwyższych dostojników z początków III dynastii, czyli z czasów, kiedy pod kierunkiem legendarnego architekta Imhotepa budowano pierwszą piramidę. Jego grobowca archeolodzy z wielu krajów poszukują od dziesiątków lat; czyżby tym razem starożytni bogowie byli przychylni polskim badaczom?

Dziwna przeszkoda
Tajemnicy strzegła platforma długości 50 metrów (jej końca jeszcze nie odkopano) ułożona z jednej warstwy cegły mułowej nad zagadkowym grobowcem. Kiedy i po co ją zbudowano? Żadnych wskazówek nie zawierał piasek nawiany na platformę ani nieskazitelnie czysty piasek, jaki podsypali budowniczowie pod nią, aby zniwelować powierzchnię; nie ma śladów użytkowania na powierzchni platformy. Informacji dostarczyły same cegły użyte do budowy, zawierają bowiem dużą ilość maleńkich fragmentów ceramiki - najmłodsze fragmenty pochodzą z połowy drugiego tysiąclecia p.n.e. Oznacza to, że platforma mogła powstać około tysiąca lat później niż grobowiec. Archeolodzy znajdują tylko jedno wytłumaczenie: zbudowano ją po to, aby chronić tajemniczy grobowiec. Dlaczego tak długo o nim pamiętano? Żeby do niego dotrzeć, należało częściowo rozebrać platformę. Zgodę na to wyraziła Egipska Służba Starożytności.

Ślepy korytarz
Dzięki rozbiórce pięć metrów niżej odsłoniło się wykute w skale prostokątne wejście. Archeolodzy sądzili, że wiedzie do grobowca, którego fragment odsłonili wcześniej (rampa i korytarz). Mylili się. Wnętrze, przed jakim się znaleźli, wypełniał po sam sufit rumosz, a w nim ogromne ilości (jeszcze niepoliczone) naczyń glinianych z okresu Starego Państwa, czyli z III tysiąclecia p.n.e. Naczynia leżące na wierzchu zachowały się w całości, wraz z zawartością w postaci gliny imitującej piwo - napój wypijany podczas rytuałów grobowych.

Ale to nie koniec niespodzianek. Pod rumoszem pojawiła się posadzka biegnąca poziomo, podczas gdy sklepienie wykutego w skale pomieszczenia opadało stopniowo - w połowie trzeciego metra zetknęło się z posadzką. A więc, zamiast spodziewanego wejścia do długich podziemnych korytarzy, badacze natrafili na krótką ślepą wnękę wykutą w skale.

- Jeśli - zastanawia się prof. Karol Myśliwiec - budowa monumentalnego, godnego królów wejścia do niewielkiego pomieszczenia o dziwnym, nieregularnym kształcie była od początku celowym zamierzeniem, tak jak w przypadku fałszywych wejść do piramid, kogo i dlaczego zamierzano oszukać? Uważam, że adresatami tej atrapy mogli być tylko potencjalni rabusie, a dla budowniczych nie ulegało wątpliwości, iż wcześniej czy później pojawią się tacy w takim miejscu, czyli na przedłużeniu osi piramidy, w dodatku tuż za nią.

Sanktuarium
Jedno jest pewne: ślepe pomieszczenie było przez wieki wykorzystywane jako miejsce kultu, skoro w okresie Starego Państwa, czyli przez blisko pięćset lat, złożono tu tak ogromne ilości naczyń służących do celów rytualnych. Zatem w pobliżu musi być pochowany ktoś, o kim pamiętano przez wieki i składano mu ofiary. Kimś takim mógł być Imhotep - Ten-który-przychodzi-w-pokoju, architekt, uczony, kapłan, lekarz, rzeźbiarz, cieśla, twórca pierwszej piramidy i kompleksu grobowego w Sakkara. Do Sakkary w starożytności przybywali pielgrzymi, aby modlić się do Imhotepa, dlatego jest bardzo prawdopodobne, że właśnie tam jest on pochowany.

Grobu tego można się spodziewać nawet za ścianą owej "kaplicy". Jednak, gdzie znajduje się wejście - okaże się dopiero w przyszłym roku. Tegoroczne wykopaliska dobiegają końca, dlatego archeolodzy nie zamierzają odnaleźć wejścia, po czym przerwać pracę na rok i tym sposobem ułatwić zadanie rabusiom, którzy, niestety, wciąż stanowią w Egipcie realne zagrożenie dla archeologicznych obiektów.

KRZYSZTOF KOWALSKI

--------------------------------------------------------------------------------

Na osi piramidy


Prof. Karol Myśliwiec, Zakład Archeologii Śródziemnomorskiej PAN
(c) TOMASZ WASZCZUK/AGENCJA GAZETA
Prof. Karol Myśliwiec ,
Zakład Archeologii Śródziemnomorskiej PAN

W kończącej się kampanii wykopaliskowej najważniejszym osiągnięciem jest ustalenie, że zagadkowy korytarz skalny zawierający stromą rampę spotyka się z platformą zbudowaną wysoko nad nim w czasach znacznie późniejszych. Okazało się bowiem, że mur wyznaczający północny brzeg platformy i południowy brzeg korytarza położone są na jednej linii, stanowiącej niemal dokładne przedłużenie osi piramidy na linii wschód zachód. Czyj grób miały kamuflować obydwie konstrukcje, odległe od siebie chronologicznie przynajmniej o tysiąc lat? Może króla II dynastii, a może "świętego" z początków dynastii następnej, za jakiego przez tysiąclecia uważano Imhotepa, twórcę pierwszej piramidy? (żył około 2700 2600 lat p.n.e.). Starożytni Egipcjanie nie byliby sobą, gdyby pozwolili archeologom rozwikłać taką zagadkę w ciągu jednej kampanii wykopaliskowej. Nasza cierpliwość została wystawiona na próbę. Wrócimy tu za rok.



http://www.rzeczpospolita.pl/gazeta/wyd ... a_a_1.html