|
Wsie łanowe
Przy zakładaniu nowych wsi, wymagających karczowania lasów, stosowano zasady wsi łanowych. W tym przypadku całość gruntów przyszłej wsi dzielono na tyle części, ilu osadników miała ona liczyć. Każdy osadnik otrzymywał jeden łan ziemi. Był to łan zwany frankońskim, o obszarze ok. 24,2 ha. Obowiązywała tutaj zasada, że każda rodzina będzie wrąbywać się w las i tylko od niej zależeć będzie sposób użytkowania ziemi uprawnej. Poszczególne gospodarstwa budowały też budynki mieszkalne i gospodarcze na swoim obszarze.
Wsie niwowe
Całkowicie odmiennie przedstawiało się rozplanowanie wsi niwowych, organizowanych zwykle na obszarze już istniejącej wsi. Schemat tego typu wsi podporządkowany był ściśle wymogom najdoskonalszej wtedy gospodarki rolnej, opartej na trójpolowym systemie upraw i na orce pługiem. Pług, u nas wzmiankowany po raz pierwszy w 1254 roku umożliwiał lepszą uprawę roli, a przede wszystkim znacznie przyspieszył pracę. W XIII w szerokość skiby zaoranej radłem nie przekraczała 11 cm, natomiast przy użyciu pługa zwiększyła się do około 20 cm. Pług wymagał jednak silniejszego zaprzęgu i był mniej zwrotny od radła. Stąd stosując lub przewidując orkę przy pomocy pługa starano się, by długość przeznaczonych do orki pasm gruntu była jak największa.
Trójpolowy system upraw roli pozwalał na znacznie intensywniejsze wykorzystanie ziemi, niż dawny system przemienne - odłogowy. W systemie trójpolowym powierzchnia gruntu, z którego zbierano plony, wynosiła dwie trzecie uprawnego areału. Całość gruntów wiejskich podzielona była na trzy części. W poszczególnych latach kolejno jedna część ziemi przeznaczona była na uprawę zbóż wysiewanych wiosną, druga część była pozostawiona pod zboża siane jesienia, zaś pozostałą część gruntu stanowił ugór i miejsce wypasu bydła. Płodozmian był przestrzegany ściśle przez wszystkich. Obszar gruntu przypadający na jedno gospodarstwo wynosił l łan flamandzki, tj. około 16,8 ha, a więc był znacznie mniejszy niż w przypadku wsi łanowych. Należy jednak pamiętać, że wieś niwowa obejmowała obszar już przez lata przygotowany do gospodarki rolnej, w przeciwieństwie do wsi łanowych zakładanych na "Surowym Korzeniu".
Przy zakładaniu wsi niwowych, likwidowano istniejące gospodarstwa oraz scalano ich grunty. Następną czynnością było wyodrębnienie gruntów rolnych o obszarze możliwie zwartym i regularnym. Cały obszar pól uprawnych dzielono na trzy równe części - niwy. W każdej niwie wyznaczono dla każdego osadnika jedną "rolę", ciągnącą się przez całą niwę. Po zorganizowaniu wsi, wszystkie gospodarstwa zobowiązane były do jednakowych i równoczesnych upraw wszystkich ról w obrębie jednej niwy. Spowodowane to było tym, że między żniwami i orką na niwach wypasano wspólnie bydło całej wsi. W środku wsi wydzielono odrębną niwę mieszczącą zagrody, zabudowania dworskie, kościół, karczmę i inne obiekty wiejskie. Niwa ta, o stosunkowo ograniczonym obszarze, otoczona była przez pozostałe trzy niwy uprawne.
Właściciele ziemi, na której zakładano nową wieś lub przekształcano starą, zorganizowanie jej zlecali zasadźcom. Po zorganizowaniu wsi zasadźca obejmował w niej urząd sołtysa, stawał się przywódcą samorządu wiejskiego, a równocześnie przedstawicielem właściciela wsi. Zasadźca (sołtys) czerpał ze swego stanowiska znaczne korzyści. Oprócz zysku z kar sądowych, dochodów z karczm, młynów itp., zwyczajowo uzyskiwał też l łan ziemi za osadzenie 4 - 6 łanów. Przy obszarze wsi Radziszów, wynoszącym powyżej 1500 morgów (50 łanów), stanowiło to niewątpliwie łakomy kąsek.
Ostatnio edytowano wtorek, 5 września 2006, 10:21 przez papilion, łącznie edytowano 1 raz
|
Zaloguj
Zarejestruj
FAQ
