Jak obiecywałem oto krótki tekst o Dobrzyniu, roznych tworach i zjawiskach które mozna tam obserować.

Dobrzyń znajduje sie około 30 km na zachód od Płocka, na wysokim brzegu Wisły. Znany jest między innymi z Góry Zamkowej i położonym na niej grodzisku. W środowisku geologów Dobrzyń uchodzi za jedno z lepszych stanowisk mineralogicznych w Polsce, ze względu na piękne okazy gipsu - przezroczyste kryształy wielkości nawet kilkunastu centymetrów jak i owalne konkrecje równie pokaźnych rozmiarów. Obok ciekawostki mineralogicznej godna uwagi też jest kwestia związana z ruchami masowymi w obrębie skarpy - osuwiska, obrywy.

Około 2 km na zachód od ostatnich zabudowań Dobrzynia znajduje się ciekawe miejsce - wielkie osuwisko z widocznymi wszystkimi charakterystycznymi elementami - nisza osuwiskowa, jęzor schodzący wprost do wód zalewu Włocławskiego, powierzchnie poślizgów. Ponad krawędzią skarpy znajdują ciekawe twory - podłużne szczeliny i rozpadliny ułożone mniej więcej równolegle do krawędzi skarpy (niekiedy także prostopadle). W niektórych przypadkach obiekty te można by nazwać jaskiniami pseudokrasowymi, chociaz to juz duze naciaganie :) . Ich wielkość jest różna, często trudna do określenia bowiem tworzą one ciągi szczelin mniej lub bardziej rozwartych (maksymalna szerokość sięga 60-70 cm). Długość ciągów średnio wynosi od kilku do kilkunastu metrów, głębokość natomiast zazwyczaj waha się w granicach kilku metrów. W większości szczeliny nie są dostępne do penetracji ze względu na ich ciasnotę, ale są partie do których można się wcisnąć.

Geneza szczelin jest ściśle związana z ruchami masowymi. Skarpa w tej okolic ma interesująca budowę geologiczną. Składają się na nią dwie główne jednostki czy wydzielenia - trzeciorzędowe i czwartorzędowe. Pierwsze z nich, zalegające w niższej partii skarpy, to w przewadze iły, piaski i mułki z pokładami węgla brunatnego (miocen-pliocen). Istotnym elementem są owe iły zwane pstrymi iłami poznańskimi, charakteryzują się duża podatnością na odkształcenia, są wręcz plastyczne gdy namokną. Skały tego wydzielenia są silnie zdeformowane przez procesy glacitektoniczne, wyróżniono tu nawet kilka fałdów. Powyżej nich zalegają utwory czwartorzędowe pochodzenia polodowcowego, w przewadze to zwięzłe gliny zwałowe. Są one w odróżnieniu od iłów, znacznie mniej podatne na odkształcenia. W takim układzie skał gdzie ‘kruche’ gliny zwałowe zalegają ponad miękkimi iłami dochodzi do przemieszczania się skał w dół skarpy (w stronę Wisły). Gliny zwałowe pękają zazwyczaj równolegle do krawędzi skarpy i dzielą się na bloki. Bloki ‘jadą’ po miękkich iłach a pomiędzy nimi mamy właśnie te szczeliny. Ich żywotność nie jest długa – albo blok ‘zjedzie’ na dół skarpy, albo szczelina zostanie przysypana materiałem z bloków gliny zwałowej.

Przekroj ilustrując schematycznie budowe geologiczna skarpy i powstanie szczelin
[ img ]

Widok na krawedz skarpy od strony Wisly
[ img ]

Rownolegle systemy szczelin powyzej krawedzi skarpy
[ img ]

Szczeliny
[ img ]

[ img ]

[ img ]

[ img ]

Ciekawe obiekty - mam pytanie czy do którejs z tych szczelin
mozna wejść głębiej czy tylko tak jak na zdjęciu oraz
czy wewnętrzna morfologia ich wnętrza ulega stopniowym
zmianom w wyniku ruchów masowych czyli pełzniecia zbocza ?

hmm... no raczej kiepsko z wejsciem, ale niektore to tak na 2 m moze by sie wczolgal.. gorzje z wyjsciem...
szczeliny sie zmieniaja, troche sie sypie, troche pelznie, jak bylem w pazdzierniku to duze smiany, kilka szczelin sie praktycznie zamknelo
to wszystko zywe jest, akurat w tym miejscu, podejzewam ze moga byc podobne szczeliny w miejscach gdzie juz nie ma tak intensywnych ruchow masowych i mogly by sie utrzymac lub wrecz powiekszac swe wymiary poprzez wode, jedna tak w krzakach namierzylem (ale to juz blizej Plocka), ciagnela sie w glab skarpy ale tez dosyc ciasna.

Wielkie dzięki moozgu :1 Planuję zaglądnąć niebawem do kolegi w Toruniu, więc pewnie nawiedzimy i Jamę Morusa i te szczeliny.

jeśli utrzyma się jesienna pogoda, to w niebawem wpadnę tam na gips :1