Postanowiłem podzielić się z Wami doświadczeniami nt. określenia lokalizacji starych, już nieistniejących zabudowań oraz innych obiektów w terenie. Liczę przy tym na Waszą współpracę, gdyż sam wszystkiego z oczywistych względów nie wiem, a ww. umiejętności częstokroć opierają się na intuicji i doświadczeniu.

Dobrym wyznacznikiem określania, czy w danym miejscu były kiedyś zabudowania (możliwe, że już całkowicie rozebrane) jest roślinność:

W bezpośrednim sąsiedztwie budynków zazwyczaj zakładano mniejsze lub większe sady: jabłonie, grusze, śliwy, czereśnie, orzechy. Te drzewa rolnik pozostawiał wśród pól, choć reszta mogła zostać rozorana. Drzewa owocowe są jednak krótkowieczne. Po jakimś czasie giną. Dłużej od nich żyją świerki (tzw. choinki), które naturalnie występują tylko w północno-wschodniej oraz południowej Polsce. Na pozostałym terenie zostały one posadzone ludzką ręką. Buki naturalnie występują tylko na Pomorzu i w Karpatach. Każdy buk rosnący np. w okolicach Torunia sam się tam nie zasiał. Wieloletnie kwiaty ozdobne również potrafią utrzymywać się przez długie lata w sąsiedztwie dawnych zabudowań. Chroniąc się przed orką potrafią "wyemigrować" na np. najbliższą miedzę.

Częstym dowodem na istnienie w terenie zabudowań są studnie - budynki zostały rozebrane, ale studnie (czasem nawet później zasypane) pozostają - widać ich ocembrowanie.

Resztki cegieł, połamanych kamieni, zaprawy murarskiej w większym niż normalnie zagęszczeniu może swiadczyć o zniszczonych już budynkach.

Widoczne z powietrza (choćby Google Earth) są zmiany przebarwienia poweirzchni ziemi - więcej piasku po fundamentach lub ciemniejsza ziemia lepiej uprawiona w miejscu dawnego ogrodu warzywnego, kurnika, gnojownika itp.

Zazwyczaj też na płaskim terenie budynki posadawiano na niewielkich choćby wzniesieniach, szczególnie spiaszczonych, nigdy na torfach.

To tak na wstępie. Może ktoś z Was się dołączy i dopisze jeszcze inne oznaki?
gupik

Pokrzywy. Ta roślina rośnie praktycznie tylko w pobliżu ludzkich zabudowań. Jest bardzo żywotna.

Pozdrawiam.

Pokrzywa zwyczajna, podobnie jak wiele inych roślin (glistnik jaskółcze ziele, niecierpki itp.) jest rośliną azotolubną i obecnie (w dobie nawożenia pól) występuje pospolicie wszędzie, zwłaszcza przy drogach.

Faktycznie jest roślina: Pokrzywa żegawka, która występuje praktycznie tylko w ogrodach - jest dużo mniejsza od wszystkim znanej pokrzywy zwyczajnej.

Ostatnio szukając pozostałości dworku w mojej okolicy, znalazłem się na bardzo zarośniętym przez drzewa terenie - tu i ówdzie rosły stare kasztanowce, kiedy stanąłem w pewnym miejscu okazało się że wszystkie kasztanowce rosną w linii prostej co kilkanaście metrów, a kilka metrów obok była druga taka linia kasztanowców - równoległa do pierwszej. W ten sposób - wydaje mi się - znalazłem drogę do dworku. W okolicy było też sporo starych buków które normalnie na mazowszu nie rosną - to tak potwierdzając przedmówcę.

Jeśli chodzi o roślinność, to nie koniecznie muszą to być drzewa rzadkie i owocowe, powiedzmy że gdzieś stały ruiny domu, tam raczej było trudno orać więc takie punkty często same z siebie zamieniały się w kępy drzew.
Na mazurach dobrym znakiem są stawy, dawniej przy każdym wiekszym gospodarstwie był takowy.
No i parki, przy pałacach musiał być park.

Można też zanalizować ukształtowanie powierzchnii terenu np. rowy

Często stodoły po PGR-owskie oraz kółka rolnicze zajmowały stare folwarki tworząc tam sfoje siedziby. Fakt, że w większości po dworku nie zostało śladu ale po zabudowie pozostałej oraz po drodze dojazdowej( najczęściej kamienne)można poznać takie miejsce.

Któregoś razu, jak przeczesywałem ruiny pewnej stodoły przy dworku, zbierając złom na kupke zauważyłem, jak drogą idzie do mnie tamtejszy mieszkaniec z pobliskiej wsi, po krótkiej rozmowie z nim i ukazania kupki złomu uzysałem informacje o kilku miejscach, o których nie miałem pojęcia jednym słowem w poszukiwaniu takich miejsc jak dworki najlepiej zasięgnąć info od tamtejszych mieszkańców. :)

Można poznać po obserwacji gęstości i intensywności roślinności, jak i nierównościach terenu, ale trzeba mieć wprawne oko.

Czarny Bez - na Pomorzu jest doskonałym wyznacznikiem miejsc dawnej działalności ludzkiej (począwszy od XIXw domostw a skończywszy na starych śmietnikach)
[ img ]

[ img ]

Chwała,

na pomorzu - układ świerków - w rzędzie - cecha charakterystyczna niemieckich gospodarstw. Często tam gdzie nie widać już domów (ruina) można się z daleka zorientować, że było tam onegdaj gospodarstwo właśnie po układzie świerków. Tworzyli sobie jakby naturalną zasłonę.
Również kilka drzew owocowych - dziczek - świadczy o tym, że niedaleko stało domostwo.

M.

Witam

Do tego można jeszcze dodać kilka "myków" z archeologii lotniczej.

Jeśli pod powierzchnią gruntu zachowały się resztki fundamentów, to w suche lata trawa i inna roślinność żółknie tam znacznie wcześniej znacząc obrysy murów - to efekt drenażu i jałowości gleby, (kilka lat temu w pod koniec wyjątkowo suchego lata obserwowałem już z poziomu ziemi taki pożółkły plan budowli).

W zimie, o pierwszym śniegu albo w czasie roztopów, takie miejsca może ukazać zróżnicowanie w pokrywie śnieżnej, czyli śnieg i jego brak ;) Niekiedy daje to świetne efekty ale trzeba mieć szczęście, żeby znaleźć się we właściwym miejscu o właściwym czasie. Tę metodę można zastosować do rozpracowania starej miejscówki w lesie - wiemy, że coś tu stało, chcemy zobaczyć jak wyglądało. No to walimy tam popatrzeć na topniejący śnieg.

Oczywiście na podziemnych pozostałościach murów lubią rosnąć nieco inne rośliny, z inną intensywnością. Rośliny potrzebujące składników odżywczych i wody rosną gorzej (np. są niższe niż w sąsiedztwie albo nie rosną wcale), a rośliny lubiące suchy i ubogi grunt, trzymają się tam znacznie lepiej.

Czasem może pomóc woda. W zeszłym roku, gdy wylała Wisła akurat szukałem karczmy przy dawnej przeprawie. Za pierwszym razem cała okolica była pod wodą, ale kilka dni później woda trochę opadła i podkreśliła najdrobniejsze wypukłości terenu. No i zobaczyłem zarys dawnej drogi, którą miałem na tej samej mapie, co i karczmę. Droga odchodziła od innej, do dziś używanej, łagodnym łukiem, a w rozwidleniu powinna być karczma. Ale albo była starannie przeszukana albo wylewy Wisły przez dziesiątki lat naniosły taką warstwę mułu, że nie było żadnego sygnału. Jeszcze nigdy nie miałem tak czytelnej miejscówki i żadnych znalezisk... "Naukowe" podejście czasem gubi, powinienem pojechać gdzieś na pałę i znalazłbym srebrną fibulę ;)

Na zimowe wieczory polecam hasło "archeologia lotnicza" na naszym forum, w internecie albo w bibliotecznych katalogach. Dziedzina jest pasjonująca. Myślę, że obkuty w niej detektorysta - lotniarz miałby całkiem dobre wyniki. Oczywiście są jeszcze dostępne w sieci zdjęcia lotnicze i satelitarne...

:pa

Test

Polecam zdjęcia satelitarne, zwłaszcza zbliżenia i dokładne studiowanie starych map, poniemieckie są nawet dokładniesze od późniejszych wojskowych :)
Kriss37 zauważyłeś że ostatni wpis w wątku był ponad 5 lat temu?
Sopel74

Czytając post (trochę stary) mogę dodać że roślinność wskazująca miejsca zmienione przez człowieka to tzw. roślinność ruderalna.
I ktoś pisząc w tym wątku o pokrzywie że rośnie na takim terenie nie mylił się,
jest to roślina nitrofilna (azotolubna),a takie podłoże jest bogate w np.amoniak.

P.S. Ponówmy post i dzielmy się cenną wiedzą. Pozdrawiam.

Odnośnie szukania dawnych zabudowań na "chybił trafił".
Studiowanie map lotniczych ma sens tylko w przypadku terenów niezalesionych... Jeżeli ruiny znajdują się pod koronami drzew to nie ma szans na ich odnalezienie w ten sposób...
Inaczej jest kiedy mamy informacje, że dawniej w okolicy coś było, rośnie tam dzisiaj las, ale nie możemy tego znaleźć. Wtedy analiza zdjęć lotniczych i satelitarnych ma sens... Wykorzystujemy wtedy charakterystyczne punkty widoczne z lotu ptaka. A widać m. in. układ dróg leśnych, rzeki i szersze strumienie, polany... Można odróżnić rodzaje drzewostanów, młodniki od starej puszczy... Bywa to bardzo pomocne. Stan naniesiony na historycznych mapach często różni się od stanu obecnego... A wiadomo, że pomyłka nawet o 100 metrów w lesie bywa nie do ogarnięcia... Szuka się tam gdzie nic nie było... Odnosi się to zarówno do miejsc po dawnych budynkach jak i walkach. I tak jak koledzy wspomnieli wyżej. Kiedy znajdziemy się na miejscu domniemanych ruin. Szukamy czegoś co nie pasuje do naturalnego krajobrazu... W sosnowym lesie będą to na przykład krzaki dzikiego bzu, pokrzywy, w terenie płaskim jakiś mały, podejrzany pagórek lub niecka... Patrząc na ściółkę leśną należy sprawdzić wszystkie geometryczne kształty jakie się z niej wyłaniają.W naturze nic nie było kwadratowe czy prostokątne... Nawet dwa, trzy niby naturalnie leżące obok siebie kamienie powinny budzić podejrzenia... Znaleziony kawałek cegły niekoniecznie musi byc pamiątką po ludziach wywożących śmieci do lasu...

Co do poszukiwania lotniczego to w woj. świętokrzyskim poszukiwali tak ciekawych miejsc za pomocą dymarek z epoki, były widoczne ciemne plamy.