Mroczna tajemnica zamku w Bytowie

Rzecznik praw obywatelskich chce wznowienia śledztwa w sprawie ludobójstwa

Po odkryciu nie tak dawno w Malborku masowej mogiły wracają dyskusje na temat podobnych miejsc w innych częściach Pomorza. Jedną z nich jest mogiła związana z bytowskim zamkiem. Sprawa ludobójstwa w Bytowie wypłynęła medialnie ponownie właśnie w kontekście makabrycznego odkrycia na zamku w Malborku, gdzie znaleziono ok 2 tys osób zamordowanych, prawdopodobnie przez Armię Radziecką. W Bytowie miało zginąć 1 tys osób.

W 2001 roku ukazała się na rynku księgarskim książka Benedykta Reszki „Czas zła”. Autor opisał w niej kaźnie Niemców i Kaszubów na bytowskim zamku, w założonym przez sowietów obozie. Instytut Pamięci Narodowej w 2004 r. przeprowadził co prawda śledztwo w sprawie tych wydarzeń, po czym je umorzył. Mimo, iż wyniki tego śledztwa jednoznacznie wskazywały na zbrodnie, jakie miały miejsce na zamku to już w 2005 roku śledztwo zostało zamknięte. Stało się tak ze względu na fakt, że po 60 latach prokuratorom trudno było ustalić nawet przybliżoną liczbę ofiar, nie mówiąc już o nazwiskach winnych. Po jego zakończeniu zrobiono na zamku nawet specjalną konferencję. Opisano makabryczne zeznania. Władze Bytowa zapowiedziały, że umieszczą na zamkowych murach pamiątkową tablicę, ale do dziś nie dotrzymały słowa. Teraz Rzecznik Praw Obywatelskich chce wznowienia śledztwa, a władze zastanawiają się jak wyjść z twarzą.



Wiadomo, że od marca do czerwca 1945 roku na bytowskim zamku Rosjanie mieli swój obóz, w którym spędzili głównie Niemców, ale i Kaszubów z okolicznych miejscowości. Zdarzali się nawet żołnierze radzieccy, którzy mieli to nieszczęście, że w 1941 trafili do niemieckiej niewoli. Według badaczy w obozie tym przebywało kilka tysięcy osób w wieku do 15 do 60 lat. Przebywali oni w strasznych warunkach i działy się tam przerażające rzeczy. Według autora książki na zamku z powodu niedożywienia, odwodnienia i bicia umierało nawet od 20 do 40 osób dziennie. Dochodziło też do incydentów, które trudno nazwać inaczej niż brutalną egzekucją, np. dwóch żołnierzy Wehrmachtu czerwonoarmiści zatłukli na oczach innych więźniów kolbami karabinów. Ci, którzy przeżyli, trafili na Syberię, skąd wróciło już bardzo niewielu. Gdy wrócili do domów woleli milczeć. Za „komuny” nie można było źle mówić o Armii Radzieckiej. Do tej pory nie wiadomo, gdzie zostali pochowani ci, którzy zginęli w obozie na bytowskim zamku. Są różne hipotezy.



Od samego początku sprawą zajęło się Zrzeszenie Kaszubsko – Pomorskie oraz władze Bytowa. W styczniu 2006 r. Maria Prondzińska, wówczas szefowa ZK-P, wystąpiła o ustawienie kamienia albo tablicy pamiątkowej. Deklarowano też rozpoczęcie poszukiwania masowej mogiły. Przez klika lat jakie minęły od umorzenia śledztwa nie zrobiono niestety i gdyby nie doniesienia prasowe z Malborka nadal zapewne nic by się nie działo.



Dlaczego do dziś nie zostały poczynione żadne kroki w sprawie zbrodni na bytowskim zamku?



Burmistrz Ryszard Sylka wyjaśnia, że mimo sprawozdania jakie IPN złożył w 2005 roku nic o deklaracjach nie wiedział. Na łamach mediów wypowiada się, że również nic nie wiedział o zbrodniach jakie miały miejsce w obozie na bytowskim zamku. Z kolei ówczesny burmistrz miasta Stanisław Marmołowski twierdzi, że sprawę przekazał do zrzeszenia wraz z propozycją umocowania na zamku pamiątkowej tablicy. W międzyczasie odbyły się wybory jednak samorządowe. A po nich zapomniano o tragedii sprzed 60 lat. Do dziś.



Nowa prezes bytowskiego oddziału Zrzeszenia Liliana Grosz deklaruje jak najszybszy powrót do sprawy tablicy upamiętniającej pomordowanych. Władze miejskie również mówią „tak”, ale póki co nie ma żadnej konkretnej decyzji.